Quảng Trị – Khúc ruột miền Trung, mảnh đất thời tiết khắc nghiệt nắng lắm, mưa nhiều. Quảng Trị, vùng đất tang thương trong chiến tranh, dấu vết để lại nào là nghĩa trang Trường Sơn, thành cổ Quảng Trị…. Ngoài những điều đó ra Quảng Trị mang trong mình 1 nền ẩm thực phong phú, đa dạng và tinh tế. Để hiểu về con người, văn hóa sống của vùng đất này không có cách nào khác là khám phá qua ẩm thực, qua các món ăn chứa đựng cả nhân sinh quan của con người ở vùng đất này. Sau đây tôi xin giới thiệu top 12 món ăn đặc sản Quảng Trị bạn nên thưởng thức khi đến đây.

1. Gỏi tép nhảy Bàu Trạng, Vĩnh Tú, Vĩnh Linh

Khu vực Vĩnh Tú, Vĩnh Linh, Quảng Trị được thiên nhiên ban tặng cho hồ nước rộng mà người dân ở đây quen gọi là Bàu Thủy Ứ. Bàu Trạng là 1 nhánh nhỏ nằm trong khu vực bàu Thiyr Ứ rộng lớn đó. Ở bàu Trạng với diện tích mặt nước lớn cho tôm cá nhiều. Mà tiêu biểu ở đây là con tép loại thủ sản nhỏ hơn tôm. Nguồn nguyên liệu chính để làm nên món tép nhảy Bàu Trạng trứ danh. Tép được kéo từ bàu lên đang nhảy tanh tách đưa vào sơ chế râu, chân rồi đưa đi ngâm nước muối. Trong khi chờ tép ngâm muối thì đem lạc đi rang chín, rau ngò tây cắt mịn để một lúc nữa đưa vào trộn cùng tép. Tép sau khi được ngâm muối đang nhảy tanh tách thì đưa vào trộn cùng rau ngò tây đã được cắt nhỏ và lạc cùng ít gia vị để đưa vào thưởng thức. Trước khi ăn tép thì cần vắt chanh ra bát lấy nước (càng nhiều chanh càng làm tép nhanh chín) rồi rưới lên tép và trộn đều. Trong khi chờ tép chín ta lấy mù tạt và xì dầu ra để pha nước chấm với tép. Các đồ ăn kèm gồm rau cải non và bánh đa nem.

Đặc sản Quảng Trị Gỏi tép nhảy Bàu Trạng

Ảnh: Lưu Tuấn Anh

Cách thưởng thức: Lấy 1 miếng bánh đa nem rồi bốc 1 nhúm cải non, xúc 1 thìa tép đang búng tanh tách rồi quấn tất cả lại với nhau. Chấm vào nước mù tạt, xì dầu rồi đưa lên miềng thưởng thức. Cảm nhận đầu tiên là cái cai của mù tạt, và cải cay xộc thẳng lên mũi, tiếp theo vị ngọt, giòn của tép, bui bùi của lạc rang như hòa quyện làm 1. Cắn 1 miếng lại muốn cắn tiếp miếng thứ hai và cứ thế día tép nhảy hết lcus nào không hay.
Địa điểm để thưởng thức món này: Quán Tam Chòi Quán tại khu vực Bàu Trạng, Vĩnh Tú, Vĩnh Linh, Quảng Trị.

2. Mít trộn hay còn gọi là Thấu mít

Đây là món dân dã, dễ làm, dễ ăn. Nguyên liệu chủ yếu là trái mít non mà hầu như nhà nào ở vùng đất Quảng Trị này đều có trồng 1 vài cây ở trong vườn nhà. Nguyên liệu để làm nên món mít trộn này gồm mít non, da heo, miến dong, đậu phụ chiên, đậu lạc rang, rau sống…Để làm được món này thì chọn quả mít đang còn non, gọt vỏ và cắt mít thành những múi nhỏ rồi ngâm nước cho bớt nhựa mít. Sau khi mít hết nhựa ta đem luộc chín. Khi mít ta chín vớt ra thì xắt mịn miếng mít cùng hạt,miến dong đem luộc chín, nhúng qua nước sôi để nguội, da heo luộc chín để nguội rồi thái sợi, đậu phụ chiên giòn cũng thái sợi. Khi chuẩn bị xong các vật liệu ta phi hành tỏi rồi đổ lần lượt mít xắt mịn vào đảo qua,tiếp theo là da heo thái sợi và cuối cùng là đậu phụ chiên giòn. Đảo tay liên lục cho các nguyên liệu quện vào nhau. Sau đó ta nêm nếm gia vị vừa ăn rồi bắc xuống bếp. Lúc này ta rải 1 lớp miến dong lên trên nồi mít thấu. Để thưởng thức ta xúc mít thấu ra tô, thêm 1 nhúm miến dong, ít rau sống và chan nước xì dầu đã được nêm nếm, gia giảm gia vị phù hợp, thêm 1 ít lạc rang xào dầu, 1 nhúm miến vàng chiên giòn vào nữa là xong. Để đảm bảo yêu cầu thì mít, miến, da heo phải mềm nhưng không nát.

Đặc sản Quảng Trị Thấu mít

Ảnh: Lưu Tuấn Anh

Địa điểm để thưởng thức món này: Tại đường Lê Quý Đôn, TP Đông Hà ( cạnh café Sao Xanh) chỉ bán buổi chiều tầm 14h là bắt đầu bán. Đình đồ ăn ở chợ Đông Hà bán cả ngày. Cổng phụ chợ Phường 5 TP đông Hà….

3. Bánh tày, bánh tét mặt trăng Đại An Khê

Đây là loại bánh chỉ có ở Làng Đại An Khê, Hải Thượng, Hải Lăng, Quảng Trị. Nguyên liệu chính của loại bánh này là nếp, đậu xanh, thịt ba chỉ lợn. Loại bánh này có màu xanh rất đặc biệt, để có màu xanh đó thì gạo nếp được ngâm cùng với nước giã từ lá rau ngót để nhuộm xanh cho bánh. Ngoài nhiệm vụ nhuộm xanh cho bánh thì nước lá rau ngót còn làm cho bánh có mùi thơm, không bị ngán.

Đặc sản Quảng Trị Bánh tày bánh tét mặt trăng Đại An Khê

Ảnh: Lưu Tuấn Anh

Sau khi luộc xong thì lát bánh được cắt ra khi dọn lên đĩa có hình thức rất đẹp, phần nếp nấu chín có màu xanh của lá, ở giữa phần nhân được làm bằng đậu xanh có hình mặt trăng. Với bề mặt tạo hình như vậy nên người dân ở đây đặt cho nó là Bánh tét mặt trăng. Ngày trước bành tét mặt trăng chỉ được làm trong các dịp lễ tết, nhưng ngày nay nó đã được làm quanh năm mà vẫn không đủ để đáp ứng nhu cầu thưởng thức của mọi người.

Để thưởng thức được loại bánh này và mua về làm quà cho gia đình, bạn bè thì bạn cần phải đến Làng Đại An Khê, Hải Thượng, Hải Lăng, Quảng Trị.

4. Cháo bột cá lóc

Đây có lẽ là món ăn có độ phủ rộng nhất ở tỉnh Quảng Trị này, hầu như huyện nào trong tỉnh cũng có món này. Để được độ phủ rộng như vậy vì nguyên liệu để làm món này dễ tìm, dễ làm. Để làm món cháo bột này rất cầu kỳ, nguyên liệu chính là bột lọc, bột mỳ hoặc bột gạo được nhồi rồi đem đi cắt sợi. Cá lóc đồng đem mổ thịt rồi đem luộc vừa chín tới thì đem ra để nguội rồi tiến hành lóc thịt cá ra khỏi xương. Phần xương và đầu cá đưa đi giã nhuyễn rồi chắt lấy nước và đun lên làm nước dùng. Thịt cá thì ướp gia vị, ném…rồi um lên. Đợi nước dùng sôi lên ta bỏ bột vào nấu sôi lại lần nữa rồi múc ra tô, gắp từng lát cá bỏ vào tô, thêm lá ném cắt nhỏ vào, ít ớt bột đã xào cùng dầu rồi đưa ra thưởng thức.

Đặc sản Quảng Trị Cháo bột cá lóc

Ảnh: Lưu Tuấn Anh

Trước tô cháo đang bốc khói nghi ngút, xen lẫn trong màu xanh của lá ném cắt mịn là màu trắng của bột, của cá. Nếm thìa nước dùng ta phải xuýt xoa vì cái cay của ớt, của tiêu xen lẫn trong vị ngọt thanh của nước xương cá, bùi dai của bột và ngọt ngào của cá lóc đồng. Tất cả các giác quan đều được mở khi thưởng thức tô cháo bột cá lóc Quảng Trị. Ngoài cá lóc thì còn các biến thể khác của món cháo bột như: Cháo bột vịt, cháo bột xương, cháo bột chả cua…

Để thưởng thức món này: Với độ phủ rộng của món này thì hầu hết các trục đường chính của các huyện thị trong tỉnh Quảng Trị đều có bán.

5. Bánh khoái

Bánh khoái là một trong những món đặc sản của Quảng Trị, bánh khoái là món dân dã dễ làm nhưng rất hấp dẫn người ăn. Nguyên liệu chính của bánh khoái là bột gạo được xay nhuyễn cùng nước cho ra 1 thứ chất lỏng sền sệt, tôm, thịt ba chỉ, giá, trúng cút…Bánh khoái giống bánh xèo ở miền Nam nhưng bánh nhỏ hơn, vỏ bánh giòn hơn. Nước bột gạo được cho thêm trứng gà, lá hành cắt nhỏ, pha thêm ít bột nghệ và trộn đều tạo cho phần vỏ bánh có màu vàng bắt mắt. Quá trình làm bánh rất nhanh và đơn giản, múc 1 thìa nước bột gạo đổ lên khuôn bánh đã đc phết 1 lớp dầu ăn mỏng, khi phần vỏ bánh bắt đầu khô dần thì nhanh tay bỏ thêm tôm, thịt ba chỉ luộc hoặc thịt heo nướng, giá, trứng cút rồi đổ ra dĩa.

Đặc sản Quảng Trị Bánh khoái

Ảnh: Lưu Tuấn Anh

Mỗi một cái bánh khoái nhỏ vừa bằng bàn tay. Bánh khoái được ăn kèm cùng với các loại rau sống, chuối chát, dưa leo, xoài xanh cắt lát tạo nên cái hồn của bánh khoái. Sau khi gắp 1 miếng bánh bỏ lên mặt của tấm bánh đa nem rồi tới lượt rau, thêm 1 lát chuối chát, 1 lát dưa leo, 1 lát xoài xanh rồi cuộn tròn lại và chắm vào chén nước lèo sèn sệt. Loại nước lèo tạo nên phong vị của mỗi quán được tạo ra từ ruốc, gan và nạc heo xay nhuyễn, lạc vừng giã nhỏ, tỏi, ớt bột… được nêm nếm khéo léo tạo nên sự khác biệt của mỗi quán.

Địa điểm thưởng thức:  Đối diện nhà số 40 đường Đinh Tiên Hoàng, TP Đông Hà( khu vực chợ Lao Bảo của Đông Hà), Quán gần cầu vượt đường sắt TP Đông Hà ( đối diện trụ sở Công an TP Đông Hà. Ngoài ra bạn còn có thể thưởng thức tại các khu vực khác ở các huyện, thị trong tỉnh Quảng Trị.

6. Bánh đúc rau câu rong biển

Là loại bánh dân dã nhưng không kém phần tinh tế. Vũng biển Cửa Tùng thuộc xã Vĩnh Quang, Vĩnh Linh, Quảng Trị được thiên nhiên ưu đãi cho 1 loại rau câu ngon nhất và cũng là nguyên liệu chín để tạo ra món bánh rau câu rong biển này.. Do đặc tính của cây rau câu là sống bám trên đá nên người dân muốn hái cây phải đợi nước thủy triều đã rút hết mới có thể hái được rau câu. Khi hái về phải sơ chế thật kỹ rau câu vì nó bám rất nhiều đá, cát. Vì rau câu mọc ở biển nên rất mặt nên người làm bánh phải ngâm, rửa thật nhiều lần cho vị mặn giảm bớt. Nếu khâu sơ chế không làm kỹ sẽ cho nồi bánh rau câu không được ngon. Sau khi sơ chế rau câu để ráo rồi bắc nồi nước lên bếp nấu đến lúc sôi thì cho rau câu vào nấu cho đến khi nối rau câu chuyển thành màu xanh rồi đặc quánh lại. Khi rau câu gần chín thì chuẩn bị khuôn để múc rau câu ra.

Đặc sản Quảng Trị Bánh đúc rau câu rong biển

Ảnh: Lưu Tuấn Anh

Người dân ở đây làm khuôn bằng loại lá mà họ gọi tên là lá Bai. Khi rau câu chín thì dùng muôi múc nhẹ nhàng đổ vào từng khuôn đã chuẩn bị sẵn, để vài phút bánh sẽ nguội và cứng lại. Bánh rau câu thường được ăn kèm với ruộc hoặc đường.

Địa điểm có thể mua loại bánh này: Khu vực chợ cá Cửa Tùng, Vĩnh Quang, Vĩnh Linh, Quảng Trị gần chân cầu Cửa Tùng.

7. Bánh lọc

Tôi thích gọi tên loại bánh này là bánh sắn, củ sắn (hay củ mỳ) chính là tên củ cho loại bột làm ra loại bánh này. Củ sắn sau khi được khai thác thì đem vào máy xay nhuyễn cũng với nước sẽ cho ra một hỗn hợp xác củ sắn, nước và tinh bột sắn. Sau quá trình lọc để tách bột với xác củ sắn ra thì ta có được loại tinh bột sắn (hay bột lọc). Cách chế biến cũng thật cầu kỳ. Tinh bột sắn sau khi lọc xong vắt thành từng viên tròn cỡ bát ăn cơm rồi đem chần qua nước sôi cho chín lớp vỏ mỏng bên ngoài, bên trong vẫn còn sống là được. Đưa ra nhồi bột sống và chín cho quyện vào nhau. Nhồi bột lúc nào nhuyễn, bột sống và chín quyện vào nhau là xong phần vỏ bánh. Đến phần nhân bánh chuẩn bị các gia vị như hạt nêm, tiêu, đường, nước mắm để ướp nhân. Nguyên liệu chính của người Quảng Trị hay làm nhân là tôm và thịt ba chỉ. Chỉ cần bắc chảo dầu, phi thơm tỏi, hành rồi cho thịt ba chỉ hay tôm vào xào đều. Thịt, tôm hơi săn lại thì bớt lửa chở khô ráo ít nước thì đem xuống. Ngoài ra nhân bánh cũng có thể làm từ các nguyên liệu khác như thịt gà vằm nhỏ, thịt chim bồ cầu vằm nhỏ, lạc giã nhỏ trộn cùng mộc nhĩ hay đậu xanh…Người Quảng Trị thường làm bánh lọc bằng 2 hình thức là : Bánh lọc trần và bánh lọc gói lá chuối. Mỗi kiểu cho ra một hương vị khác nhau.

Đặc sản Quảng Trị Bánh lọc

Ảnh: Nhung Lê Hoàng

Ngày nay, do điều kiện thời gian ít nên người ta thường làm bánh bột lọc theo kiểu mì ăn liền là quấy bột thành hỗn hợp. Hỗn hợp bột được bắc trên chảo khuấy đều tay, điều chỉnh lửa nhỏ vừa cho đến khi thấy nặng tay bột quánh lại nhưng màu vẫn còn đục thì tắt lửa chứ ko ai bỏ thời gian ra để nhồi bột nữa.

Để thưởng thức món này thì hầu như nơi nào trên địa bàn tỉnh Quảng Trị này đều có. Các khu chợ là nơi tập trung nhiều nhất.

8. Bún nghệ

Nguyên liệu chính của món này là lòng heo, bún, nghệ tươi giã nhỏ. Lòng mua về làm sạch bằng nước cốt chanh hay dấm cùng muối và rượu trắng để đỡ hôi. Sau khi làm sạch thì cắt miềng vừa ăn ướp cùng gia vị. Nghệ tươi cạo vỏ đập đập, băm nhỏ. Lòng sau khi ướp thấm thì đưa vào xào cùng với hành tím, tỏi cho săn lại rồi bỏ nghệ băm nhỏ vào xào đến lúc chín thì cho bún vào xào tiếp, nêm gia vị và hành ngò vào. Ở Quảng Trị thường xào bún lòng nghệ bằng thau nhôm hoặc nồi nhôm to rồi để trên bếp lửa liu riu bán dần dần cho khách. Mình thích nhất là phần bún cháy dưới đáy nồi ấy. Nó vừa giòn, vừa thấm gia vị ăn rất mê.

Đặc sản Quảng Trị Bún nghệ

Ảnh: Lê Minh Tuấn

Bún nghệ ở Quảng Trị này thường được bán vào đầu giờ chiều. Nếu 1 buổi chiều cuối ngày nào đó thấy kiến bò bụng mà nghe văng vẳng từ xa tiếng rao “Ai nghệ….không…Ai nghệ…đê’ thì lòng vui mừng khôn xiết. Các mẹ các chị có thể gánh hoặc để sau gacbaga xe đạp cũ kỹ, nhưng ko quên chở theo 1 bếp lửa than liu riu và trên đó là nồi bún lòng xào nghệ đang bốc khói nghi ngút và thơm lừng.

Địa điểm thưởng thức: Các ngã đường của TP Đông Hà vào buổi chiều, Đình ẩm thực chợ Đông Hà, Chợ Phường 5 Đông Hà và các khu chợ tại các huyện thị trên toàn tỉnh Quảng Trị.

9. Rau xà lách xoong hay rau liệt

Vùng trồng chủ yếu của loại ra này là vùng Hảo Sơn, xã Gio An, Gio Linh, Quảng Trị. Được xem là rau sạch vì giống rau này ko sử dụng phân hay các loại thuốc bảo vệ thực vật nào, chúng chỉ sống và tươi tốt dưới dòng nước chảy của các giếng nước cổ hàng ngàn năm tuổi của vùng Gio An, Gio Linh, Quảng Trị.

Đặc sản Quảng Trị Rau xà lách xoong hay rau liệt

Ảnh: Lưu Tuấn Anh

Do là rau sạch nên thường được dùng để chế biến làm rau sống hay trộn với thịt bò. Xà lách xoong trộn thịt bò là món ăn phổ biến nhất.  Nguyên liệu để chế biến món ăn này bao gồm rau Xà lách xoong, trứng gà, thịt bò, hành tây, ớt, tỏi, chanh, tiêu, dấm, đường, dầu ăn. Rau Xà lách xoong bỏ rễ, rửa sạch, để ráo nước. Thịt bò ướp đầy đủ gia vị và để thấm khoảng 10 – 15 phút. Trứng được luộc chín, tách vỏ và thái đôi hay thái khoanh. Đầu tiên, cho tỏi vào phi thơm cùng dầu ăn, bỏ bò đã ướp vào, để lửa lớn đến khi bò vừa chín tái là tắt bếp. Sắp Xà lách xoong ra đĩa, chan hỗn hợp đã trộn lên và đảo đều. Sau đó xếp thịt bò, hành tây, trứng luộc vào cùng, khi ăn trộn nhẹ nhàng lần nữa.

Rau này bạn có thể mua tai các chợ trên địa bàn tỉnh Quảng Trị hoặc bạn có thể lên vùng Hảo Sơn, Gio An, Gio Linh, Quảng Trị để thưởng thức món rau này trng cái mát lạnh của dòng nước chảy ra từ các giếng cổ.

10. Hồ tiêu đen Vĩnh Linh

Quảng Trị mang trong mình diện tích vùng đất đỏ bazan lớn nên là điều kiện rất tốt cho Hồ tiêu phát triển. Vùng nguyên liệu của Hồ tiêu rất rộng từ vùng Cùa, Cam Lộ; Hướng Hóa; Đakrông…Tuy nhiên, Hồ tiêu đen Vĩnh Linh được đánh giá cao vì độ cay, độ thơm của loại Hồ tiêu này. Chính vì vậy tiêu vùng này có thể dùng làm gia vị hay quà tặng thì thật là tuyệt vời.

Đặc sản Quảng Trị Hạt Tiêu

Ảnh: Lưu Tuấn Anh

Bạn có thể mua Hồ tiêu đen Vĩnh Linh về làm quà cho người thân tại các xã cuat huyện Vĩnh Linh hoặc tại Cty thương mại Quảng Trị số 1 Phan Bội Châu, Đông Hà, Quảng Trị.

11. Café Khe Sanh

Khe Sanh, Hướng Hóa, Quảng Trị được xem là Đà Lạt của Quảng Trị và nơi đây là thủ phủ của cây café Arabica. Ở Khe Sanh ngày trước trồng rất nhiều giống café nhưng do điều kiện nên các giống dần mai một . Về sau này người dân các nơi trong tỉnh ồ ạt đổ xô về Khe Sanh theo dạng đi kinh tế mới để sinh sống, trồng trọt và chăn nuôi. Rất nhiều lô rẫy cà phê được mọc lên, và đa số họ chọn trồng giống cà phê chè Arabica vì giống café này phụ hợp với thổ nhưỡng đất và khí hậu nơi này. Vụ café Khe Sanh thu hoạch cà phê kéo dài từ cuối tháng 10 đến hết tháng 1 đương lịch năm sau. Hương vị của đặc trưng của café Khe sanh là: hương của dứa và vị chát mặn.

Đặc sản Quảng Trị Café Khe Sanh

Ảnh: Cty Đại Lộc (Hải café)

Bạn có thể mua café Arabica ở Khe Sanh có Hải Café, hay ở Đông Hà thì có Duy café, ở Hải Lăng có Thomcafe…Các thương hiệu này đều bán café Khe Sanh đúng chuẩn.

12. Cao chè Vằng Cam Lộ

Cam Lộ với thế mạnh là đồi núi nhiều, nơi đây là địa sản sinh và phân bố của cây chè Vằng sẻ. Theo dân gian thường dùng thân cây, lá của cây này phơi khô rồi đem nấu nước uống như các loại chè lá bình thường. Chè vằng có nhiều tác dụng cho sức khỏe con người như: Thanh nhiệt, giải độc, mát gan. Trị các bệnh: cao huyết áp, tim mạnh, máu nhiễm mỡ, gan nhiễm mỡ…

Đặc sản Quảng Trị Cao chè Vằng Cam Lộ

Ảnh: Internet

Với tác dụng như vậy và nhu cầu tiêu dùng sản phấm chè lá Vằng tăng cao, người dân Cam Lộ đã sáng tạo và sản xuất ra Cao chè Vằng từ cây chè Vằng. Cây chè Vằng sau khi được khai thác về thì rửa sạch đưa vào nấu cho cô đến lúc thành 1 loại chất lỏng sền sệt lúc đó ta có cao chè Vằng. Cao chè Vằng thường được sử dụng bằng cách pha loãng với nước sôi để thay nước uống hằng ngày.

Các bạn có thể mua sản phẩm này để về làm quà tại các khu vực của huyện Cam Lộ, Quảng Trị.

Trên đây là top 12 món đặc sản Quảng Trị, ngoài ra còn nhiều, còn nhiều lắm những món ăn ngon mà do thời lượng bài viết không thể đề cập đến được. Chỉ móng các bạn hãy một lần đến Quảng Trị để tự mình khám phá, tự mình có những cảm nhận cho riêng mình.

Lưu Tuấn Anh